top of page

DÜNYANIN EN ESKİ JAPON AİLE ŞİRKETLERİNİN KURUMSALLAŞMA SIRLARI

Güncelleme tarihi: 9 Oca 2023


Aile şirketlerinin yaşam sürelerine baktığımızda çok farklı bir tablo görmekteyiz. Ülkemizde iki yüz yılı aşan sürede yaşamını devam ettirebilen aile şirketi bir elin parmaklarını geçmezken, Bank of Korea’nın 2008 yılında yaptığı araştırmaya göre Japonya’da 3.146 şirket kurumsallaşarak yaşamanı asırlar boyu sürdürmeyi başarmıştır. Hatta günümüzde, Dünya’nın en eski aile şirketi de Japonya’da ve Japon aile şirketleri kurumsallaşma ve sürdürülebilirlik konusunda örnek olabilecek başarılara sahip.

Buradan hareketle, Türk aile şirketlerine ve bu alanda çalışma yapanlara ışık tutması adına Japon aile şirketlerinin kurumsallaşmasını ve yaşamını asırlardır sürdürmesini sağlayan nedenleri irdelemek istedim. Bu yazıda, 16 yılı yöneticilik ile geçen 25 yıllık iş tecrübem ile 58 şirketteki yönetim danışmanlığı deneyimlerimi, bilimsel birikimlerimi farklı kaynaklardan alıntılarla da harmanlamaya çalıştım.

Öncelikle Dünya’nın en eski 5 Japon aile şirketini yakından tanımakla başlayalım:


Kongo-Gumi





578 yılında kurulan Kongo Gumi, dünyanın en eski ve sürekli faaliyet gösteren şirketidir. Merkezi Japonya'nın Osaka şehrinde bulunmaktadır. Bu inşaat şirketi, Shitennō-ji Budist tapınağını inşa eden Kongo Shigemitsu tarafından kurulmuştur. 2006 yılına kadar yaklaşık 1.400 yıl boyunca aile tarafından işletilen bir şirket, finansal zorluklar nedeniyle 2006 yılında Takamatsu Corporation Group’a satılmıştır. O tarihte kurucu Kongo ailesinin yönetimden tamamen ayrılmasıyla Dünya’nın en eski aile şirketi olma özelliğini kaybetmiştir. Kongo-Gumi şu anda aynı Takamatsu Goup çatısı altında ayrı bir şirket olarak, mabetler ve tapınaklar inşa etmeyi sürdürmektedir.



Nishiyama Onsen Keiunkan



Dünyanın en eski ikinci şirketi, birinci aile şirketi de Japonya'nın Hayakawa kentindeki bir kaplıca oteli olan Nishiyama Onsen Keiunkan, MS 705'te kuruldu. 2011 yılında Guinness Rekorlar Kitabı tarafından dünyanın en eski oteli olarak kabul edildi. Bu 37 odalı otel, 1.300 yıldan fazla bir süredir aynı aile tarafından yönetilmektedir. Bugüne kadar 52 nesil görmüştür.



Sennen-no Yu Koman



MS 717 yılında kurulan Sennen-no Yu Koman, dünyanın en eski üçüncü şirketidir. Bu bir ryokan veya geleneksel bir Japon Oteli. Ortak banyoları ve tatami paspaslı odaları vardır. Dört tanrının hayalini kurduktan sonra oteli başlatmak için ilham alan Gonnokami Hiuke tarafından kurulmuştur. Rüyasında tanrılar, ailesini nesiller boyunca korumak için o yerde yaşaması gerektiğini söyledi. Otelin arazisinde Tanrılara adanmış bir tapınak inşa etti. Bugüne kadar 46 nesil gördü.



Hoshi Ryokan

MS 718 yılında kurulan ve onu dünyanın en eski dördüncü şirketi ve üçüncü en eski oteli yapan bir başka geleneksel Japon otelidir. Japonya'daki Ishikawa vilayetinin Awazu Onse bölgesinde yer almaktadır. Bu otelin yönetimi 46 kuşaktır aynı ailede kalmıştır.






Genda Shigyo

Genda Shigyo, MS 771'de kuruldu. Şirket tarihsel olarak bükülmüş kağıttan yapılmış dekoratif, çok renkli kordonlar (mizuhiki) yaptı. Fakat 2005 yılında , dönemin aile üyesi Başkanı Zenro Genda, Japonya’da artık bu geleneklerin zenginliğinin kaybolmaya başladığını söyledi.


Asırlar boyu yaşamını devam ettirebilmiş bu ve bunun gibi binlerce Japon aile şirketlerinin kurumsallaşma sırlarına geçmeden önce kurumsallaşmanın tanımına bir göz atalım. Halka açık şirketlerde kurumsallaşma düzeyi ile şirketin rekabet gücü arasındaki ilişkiyi ölçtüğüm doktora tezimde (2009) tanımladığım üzere kurumsallaşma; gerek karar verici yöneticilerin değerleri, gerek firmanın kurum kültürü ile politikaları, gerekse kurumsal etmenlerin zorlamaları doğrultusunda oluşan veya oluşturulan kurallar, prosedürler, inançlar ve değerlerin, firmanın bütün ortakları, yöneticileri ve çalışanları tarafından aynı şekilde benimsenmesi, uygulanması, kanıksanmış olarak nesilden nesile aktarılması ve bu sayede firmanın kişilerden bağımsız yapıya bürünmesidir. Kurumsallaşma, şirkete sistemlilik, izlenebilirlik ve sürdürülebilirlik sağlayan yönetim sistemidir



Gelin şimdi yüzyıllara meydan okumuş Japon firmalarının başarılarının ardındaki kurumsallaşma ilkelerini irdeleyelim:


Kendiliğinden sosyalleşme: